«ساعت» در قرآن به چه معناست؟

به نام خداوند بخشندهی مهربان
«ساعت» بهراستی چیست؟ واژهای که ۳۷ بار در قرآن آمده است. آیا ساعت همان رستاخیز است، روز داوری، یا چیزی یکسره متفاوت؟
پرسشهایی که هنگام خواندن قرآن پیش میآیند.
پرسشهایی که وقتی میبینیم نشانهها از مفهومی به مفهوم دیگر تفاوت دارند، سر بر میآورند….
پس بیایید با یاری خدا (سبحانه و تعالی) با هم به آنها پاسخ دهیم.).
⏱ زمان مطالعه: حدود ۸ دقیقه
فهرست
قرآن دربارهی ساعت چه میگوید؟
برای این کار از کتاب مقدسمان بهره بگیریم.:
خدای توانا در پایان سورهی «جاثیه» میفرماید:
«وَإِذَا قِيلَإِنَّ وَعۡدَ ٱللَّهِ حَقّٞ وَٱلسَّاعَةُ لَا رَيۡبَ فِيهَا قُلۡتُممَّا نَدۡرِي مَا ٱلسَّاعَةُ إِن نَّظُنُّ إِلَّا ظَنّٗا وَمَا نَحۡنُ بِمُسۡتَيۡقِنِينَ»». (قرآن، ۴۵:۳۲).
خدای برتر با این آیه به ما نشان میدهد که نمیدانیم ساعت بهراستی چیست و دربارهی آن تنها گمان میزنیم.
پس او (سبحانه و تعالی) ما را دربارهی ساعت به خود میخواند و راه پرسیدن دربارهی آن را به روی ما میگشاید.
امروزه ساعت را به رستاخیز تفسیر میکنند.
بیایید این تفسیر را بسنجیم! برای این کار به مطمئنترین منابعمان، یعنی آیات قرآن، رجوع خواهیم کرد.
آیهی سورهی مریم
خداوند (سبحانه و تعالی) در سورهی «مریم» به ما میفرماید:
«قُلۡ مَن كَانَ فِي ٱلضَّلَٰلَةِ فَلۡيَمۡدُدۡ لَهُ ٱلرَّحۡمَٰنُ مَدًّاۚ حَتَّىٰٓ إِذَا رَأَوۡاْ مَا يُوعَدُونَ إِمَّا ٱلۡعَذَابَ وَإِمَّا ٱلسَّاعَةَ فَسَيَعۡلَمُونَ مَنۡ هُوَ شَرّٞ مَّكَانٗا وَأَضۡعَفُ جُندٗا»“. (قرآن، ۱۹:۷۵)
اگر در اینجا بکوشیم «ساعت» را با «رستاخیز» جایگزین کنیم،»
چنین میشود: «یا عذاب، یا رستاخیز». و این بسیار کمتر منطقی میشود. بیایید از نزدیکتر ببینیم! برای این کار گامبهگام پیش میرویم.
در روز رستاخیز چه رخ میدهد؟
نخست، ببینیم در روز رستاخیز چه رخ میدهد:
برای نمونه آیهی زیر را در نظر بگیریم. خدا میفرماید:
««وَنُفِخَ فِي ٱلصُّورِ فَصَعِقَ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَن فِي ٱلۡأَرۡضِ إِلَّا مَن شَآءَ ٱللَّهُۖ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخۡرَىٰ فَإِذَا هُمۡ قِيَامٞ يَنظُرُونَ»» (قرآن، ۳۹:۶۸)
در اینجا میبینیم که روز رستاخیز با عذابی آغاز خواهد شد، جز برای هدایتیافتگان.
باز هم ببینیم: ««وَلَا يُكَلِّمُهُمُ ٱللَّهُ, يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمۡ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٌ»» (قرآن، ۲:۱۷۴)
بهخوبی میبینیم که در روز رستاخیز عذابی بزرگ خواهد بود.
اگر به آیهی پیشینمان بازگردیم، پس خدا (سبحانه و تعالی) نمیتواند گمراهان را با «یا عذاب،, یا رستاخیز (که در آن برای گمراهان عذاب هست)» تهدید کند. این دو یکی میشدند. نمیتوان با «یا عذاب، یا عذاب» تهدید کرد. این حشو است، یعنی خطای تکرار. و به یقین میدانیم که خدا (سبحانه و تعالی) هرگز خطا نمیکند.
پس میبینیم که در اینجا مفهومها متفاوتاند: یا عذاب، یا ساعت، زیرا میتواند یا این باشد یا آن. پس ساعت در اینجا چیز دیگری است. اندیشه دربارهی همین آیه را باز هم کمی جلوتر ببریم.
بیایید دیدن آنچه در روز رستاخیز رخ میدهد را ادامه دهیم:
“«ثُمَّ إِنَّكُم بَعۡدَ ذَٰلِكَ لَمَيِّتُونَ ثُمَّ إِنَّكُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ تُبۡعَثُونَ».» (قرآن، ۲۳:۱۵-۱۶)
بهسادگی میبینیم که همه خواهند مرد و سپس زنده خواهند شد.
بازگشت به آیهی سورهی مریم
اکنون آیهی مورد نظر را دوباره پیش چشم بگذاریم.
«قُلۡ مَن كَانَ فِي ٱلضَّلَٰلَةِ فَلۡيَمۡدُدۡ لَهُ ٱلرَّحۡمَٰنُ مَدًّاۚ حَتَّىٰٓ إِذَا رَأَوۡاْ مَا يُوعَدُونَ إِمَّا ٱلۡعَذَابَ وَإِمَّا ٱلسَّاعَةَ فَسَيَعۡلَمُونَ مَنۡ هُوَ شَرّٞ مَّكَانٗا وَأَضۡعَفُ جُندٗا»“. (قرآن، ۱۹:۷۵)
میتوان پرسید چرا خداوند (سبحانه و تعالی) عمر گمراهان را تا روز رستاخیز طولانی کند، در حالی که همه در آن روز حاضر خواهند بود. پس چه سودی دارد؟
اگر ساعت به معنای رستاخیز بود، خدا هیچ دلیلی نداشت که عمر کسی را طولانی کند تا آن را ببیند، زیرا همه آن را خواهند دید.
و بهویژه آنکه تا آن روز، همهی گمراهان کشته و سپس زنده خواهند شد. چرا عمر کسی را طولانی کنیم تا سپس او را بمیرانیم و زنده کنیم؟ این معنایی ندارد.
پس ساعت جایگزینی برای رستاخیز نیست.
گواهی سورهی یوسف
این مفهومها را در سورهی «یوسف» نیز میتوان دید:
««أَفَأَمِنُوٓاْ أَن تَأۡتِيَهُمۡ غَٰشِيَةٞ مِّنۡ عَذَابِ ٱللَّهِ أَوۡ تَأۡتِيَهُمُ ٱلسَّاعَةُ بَغۡتَةٗ وَهُمۡ لَا يَشۡعُرُونَ»». (قرآن، ۱۲:۱۰۷)
پس باز هم در اینجا میبینیم که مفهومها متفاوتاند: یا عذاب، یا ساعت،, زیرا میتواند یا این باشد یا آن.
به این بیفزاییم که «ساعت» در سورهی «قیامة» حتی یک بار نیامده است.
آنچه حدیثها میگویند
بیایید با حدیثهای صحیح به نشان دادن ادامه دهیم. حدیث زیر را که بخاری، خدا رحمتش کند، روایت کرده در نظر میگیریم.
“پیامبر (درود و سلام خدا بر او و خاندانش) فرمود: «اگر ساعت برپا شود و در دست یکی از شما نهال خرمایی برای کاشتن باشد، آن را بکارد»
(به روایت بخاری در الأدب المفرد، شمارهی ۴۷۹، و تصحیح شیخ آلبانی)
میدانیم که نهال خرما تنها پنج سال پس از کاشته شدن میوه میدهد. کاشتن آن در روز رستاخیز بیمعناست. زیرا مردم از شدت سختیِ آن روز و هراس بزرگی که خواهند دید، سخت گرفتار خود خواهند بود. پس کاشتن درخت یا نخل در آن روز کاری یکسره بیهوده است، و دور از پیامبر خدا (درود و سلام خدا بر او و خاندانش) است که به چنین کار نابجایی در آن روز فرمان دهد.
معنای این حدیث آن است که اگر امکان کاشتن نخلی را داریم، میتوانیم آن را بکاریم، زیرا هنگامی که ساعت فرا رسد، به میوههای نخل نیاز خواهیم داشت. زندگی ادامه خواهد یافت در حالی که ساعت در میان ماست.
پس یک بار دیگر میفهمیم که ساعت نه روز واپسین است و نه رستاخیز. پس ساعت چیز دیگری است.
این آگاهی را در حدیثی دیگر نیز مییابیم:
“پیامبر (درود و سلام خدا بر او و خاندانش) فرمود: «در حالی که ساعت در میان مردم در جوشش است، مرد حوضش را تعمیر میکند، مرد چارپایانش را آب میدهد، مرد کالایش را در بازار میگستراند، مرد ترازویش را پایین میآورد و بالا میبرد»».
(برگرفته از تفسیر ابن کثیر [دربارهی آیهی ۱۸۷ سورهی ۷])
این باز هم یعنی ساعت حاضر خواهد بود در حالی که انسانها به زندگی عادی خود ادامه میدهند.
روایت شده که موسی (علیه السلام) گفت:
««پروردگارا، امتی که ساعت بر آن برپا خواهد شد کدام است؟?» خدا پاسخ داد: ««ای موسی، آنان از امت محمدند»، موسی گفت: ««پروردگارا، مرا از آنان قرار ده». و خدا فرمود: «تو از آنانی»».
پیش از هر چیز در اینجا میفهمیم که ساعت نمیتواند رستاخیز باشد. هیچ معنایی نداشت که موسی بخواهد از امتی شمرده شود که رستاخیز بر آن برپا میشود. این نه فضیلتی دارد و نه معنایی. همه در آن روز درگیر خواهند بود. پس چیز دیگری است. نیز میبینیم ساعت در چشم این پیامبر چه اهمیتی دارد. او (علیه السلام) مستقیماً از خداوند (سبحانه و تعالی) میخواهد که از امتی باشد که ساعت بر آن برپا خواهد شد. این اهمیت و فضیلت بزرگ آن را نشان میدهد..
بهطور خلاصه
این است، در گام نخست، آنچه میتوانیم دربارهی ساعت بگوییم. ساعت با رستاخیز متفاوت است و این اکنون یقینی است. اما پس ساعت چیست؟ ساعتی که ۳۷ بار در قرآن آمده است چیست؟ این را در نوشتهی بعدیمان خواهیم دید..
فراخوانی به اندیشیدن
یادآوری: در انسان میبینیم که نخستین تصوری که از چیزی دارد اغلب ثابت میماند. این حتی هنگامی رخ میدهد که دلیلهایی خلاف آن برایمان آورده شود. بهراستی، انسان گاه به نخستین برداشتهایش، به زیان حقیقت، چنگ میزند.
هنگامی که چیز تازهای میآموزیم، آن را ثبت میکنیم و گاه حتی تفسیرهای دیگرش را نمیسنجیم. با گذشت زمان، این مفهوم در ما ریشه میدواند و بهدشواری تغییرپذیر میشود. آنگاه شنیدن خلاف آن بسیار سخت و سنگین میشود، حتی اگر حقیقتی برجسته باشد.
شما را به اندیشیدن فرا میخوانم: اگر بتوان خلاف دیدگاهتان را به شما ثابت کرد، هرگز نباید بر آن پافشاری کنید.
دین اسلام در آخرالزمان به ۷۳ گروه تقسیم خواهد شد. همه به آتش خواهند رفت جز یکی. یک راه، راهِ حقیقت خواهد بود. چگونه مطمئن باشیم که بر راه درستیم؟ چگونه مطمئن باشیم که بر راه درستیم بی آنکه راه کناری را کاویده باشیم؟ چرا خدا ما را برتری دهد و یکسره در راه درست بگذارد، بی آنکه ما را بیازماید و به جستجو وادارد؟ افزون بر این، در کشورهایی زندگی میکنیم که شیطان بر آنها چیره است؛ او هرگز نخواهد گذاشت به این آسانی به راه حقیقت دست یابیم. مسلمان باید پیوسته در جستجوی حقیقت باشد. خدا کسی را که میجوید هدایت میکند. خدا ما را در راه درست قرار دهد!
««بَلۡ كَذَّبُواْ بِمَا لَمۡ يُحِيطُواْ بِعِلۡمِهِۦ»» (قرآن، ۱۰:۳۹).
«قَدۡ خَسِرَ ٱلَّذِينَ كَذَّبُواْ بِلِقَآءِ ٱللَّهِۖ حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَتۡهُمُٱلسَّاعَةُ بَغۡتَةٗ قَالُواْيَٰحَسۡرَتَنَا عَلَىٰ مَا فَرَّطۡنَا فِيهَا وَهُمۡ يَحۡمِلُونَ أَوۡزَارَهُمۡ عَلَىٰ ظُهُورِهِمۡۚ أَلَا سَآءَ مَا يَزِرُونَ»(قرآن، ۶:۳۱).
در ویدیو
پیوند کانال یوتیوب:
https://www.youtube.com/channel/UCtVvBaWJu6CAXyVI-sKxYlw
https://www.youtube.com/channel/UC4Adxmgr-ZUPSianFk5hhFA