جنبندهی زمین (دابّة الأرض) در قرآن و حدیث

جنبندهی زمین، به عربی دابّة الأرض، در قرآن آمده و در چندین حدیث توصیف شده است. او کیست، به مردم چه خواهد گفت و پس از بیرون آمدن از زمین چه خواهد کرد؟
این نوشته آیات و حدیثهایی را که در این سایت آمده گرد میآورد، همراه با برداشتی که شیخ شریف علی دانی از آنها دارد: جنبنده همان روح خدا (روح) است که برای انسانها دیدنی میشود.
⏱ زمان مطالعه: حدود ۶ دقیقه
فهرست
جنبندهی زمین چیست؟
خداوند (سبحانه و تعالی) در سورهی نمل از جنبندهی زمین خبر داده است:
«أَخۡرَجۡنَا لَهُمۡ دَآبَّةٗ مِّنَ ٱلۡأَرۡضِ تُكَلِّمُهُمۡ أَنَّ ٱلنَّاسَ كَانُواْ بِـَٔايَٰتِنَا لَا يُوقِنُونَ» (قرآن، ۲۷:۸۲)
این آیه سه چیز میگوید: جنبنده از زمین بیرون میآید، با مردم سخن میگوید ، و از آن رو میآید که مردم به نشانههای خدا یقین نداشتند. این روز در این سایت چنین نامیده میشود: روز حق.
جنبنده و روح خدا (روح)
بنا بر آموزهی شیخ شریف علی دانی، جنبنده و روح خدا (روح) یک حقیقتاند با دو نام گوناگون. قرآن همین روز را چنین وصف میکند:
«يَوۡمَ يَقُومُ ٱلرُّوحُ وَٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ صَفّٗاۖ لَّا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنۡ أَذِنَ لَهُ ٱلرَّحۡمَٰنُ وَقَالَ صَوَابٗا» (قرآن، ۷۸:۳۸)
این همان روحی است که در شب قدر (لیلة القدر)، در ماه رمضان، فرود میآید:
«تَنَزَّلُ ٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ وَٱلرُّوحُ فِيهَا بِإِذۡنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمۡرٖ» (قرآن، ۹۷:۴)
«وَيَسۡـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلرُّوحِۖ قُلِ ٱلرُّوحُ مِنۡ أَمۡرِ رَبِّي وَمَآ أُوتِيتُم مِّنَ ٱلۡعِلۡمِ إِلَّا قَلِيلٗا» (قرآن، ۱۷:۸۵)

توجه: روح خدا، خدا نیست. خداوند یکتاست! روح خدا یک آفریدهی خداست، همانگونه که خداوند روح انسانی و روح فرشتگان را آفریده است. او نیرومندترین روحهاست، و خداوند او را در قرآن چنین مینامد زیرا از راه او با آفریدگانش سخن میگوید.
روح همچنین وسیلهی رسیدن به خداست (وسیله):
«يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱبۡتَغُوٓاْ إِلَيۡهِ ٱلۡوَسِيلَةَ» (قرآن، ۵:۳۵)
«وَلَا تَاْيۡـَٔسُواْ مِن رَّوۡحِ ٱللَّهِۖ إِنَّهُۥ لَا يَاْيۡـَٔسُ مِن رَّوۡحِ ٱللَّهِ إِلَّا ٱلۡقَوۡمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ» (قرآن، ۱۲:۸۷)
جنبنده به مردم چه خواهد گفت؟
خداوند مستقیماً با انسانها سخن نمیگوید:
«وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ ٱللَّهُ إِلَّا وَحۡيًا أَوۡ مِن وَرَآيِٕ حِجَابٍ…» (قرآن، ۴۲:۵۱)
روزی که جنبنده بیرون آید، خداوند از پسِ «حجاب» خود، یعنی روح الهی که در صورت یک جنبنده تجسم یافته، با مردم سخن خواهد گفت. او «مِن كُلِّ أُمَّةٖ فَوۡجٗا مِّمَّن يُكَذِّبُ بِـَٔايَٰتِنَا» (قرآن، ۲۷:۸۳) را گرد خواهد آورد و به آنان خواهد گفت:
«حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءُو قَالَ أَكَذَّبۡتُم بِـَٔايَٰتِي وَلَمۡ تُحِيطُواْ بِهَا عِلۡمًا أَمَّاذَا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ وَوَقَعَ ٱلۡقَوۡلُ عَلَيۡهِم بِمَا ظَلَمُواْ فَهُمۡ لَا يَنطِقُونَ» (قرآن، ۲۷:۸۴-۸۵)
جنبنده چه خواهد کرد؟ شکست ابلیس
روح خدای مجسم، همین که بر زمین آید، همانگونه که پروردگارش به او فرمان میدهد عمل خواهد کرد. نخست شیطان ابلیس را خواهد کشت و این کار شر را از زمین ریشهکن خواهد کرد. ابن کثیر روایت میکند:
«جنبنده ابلیسِ راندهشده را خواهد کشت» (ابن کثیر، النهایة فی الفتن و الملاحم، صفحهی ۱۴۳)
این همان معنای مهلتی است که به ابلیس داده شد: «فَإِنَّكَ مِنَ ٱلۡمُنظَرِينَ إِلَىٰ يَوۡمِ ٱلۡوَقۡتِ ٱلۡمَعۡلُومِ» (قرآن، ۱۵:۳۷-۳۸). این «روز وقت معلوم» روز ظهور روح خدا بر زمین است. نابودی ابلیس به دست انسانی خواهد بود که از سجده در برابرش سر باز زده بود.
عصای موسی و انگشتر سلیمان
حدیثها آنچه را جنبنده با خود خواهد داشت توصیف میکنند. پیامبر (درود و سلام خدا بر او و خاندانش) فرمود:
«جنبنده با انگشتر سلیمان پسر داوود و عصای موسی پسر عمران بیرون خواهد آمد. با عصا چهرهی مؤمن را روشن میکند و با انگشتر بینی کافر را سیاه میکند، تا آنجا که مردم گرد هم آیند و به این یکی بگویند: ای مؤمن! و به آن یکی: ای کافر!» (سنن ابن ماجه، حدیث ۴۰۶۶)

تفسیر ابن کثیر، در شرح آیهی ۲۷:۸۲، تصریح میکند که بر چهرهی مؤمن نقطهای سپید نهاده میشود، با عصای موسی، که گسترش مییابد تا همهی چهرهاش سپید شود، و بر چهرهی کافر نقطهای سیاه، با انگشتر سلیمان. آنگاه مردم یکدیگر را حتی در بازارها و بر سر سفرهی خانههایشان باز خواهند شناخت. سپس جنبنده به آنان خواهد گفت: «ای فلانی، بدان که تو از اهل بهشتی! ای فلانی، تو از اهل آتشی.»
همین روایت در کنز العمّال (حدیث ۳۸۸۷۸) نیز آمده است.
رنگ خدا: چهرههای سپید و سیاه
این نشان در این سایت رنگ خدا (صبغة الله) نامیده میشود: روح الهی چهرهی مؤمنان را سپید و چهرهی ستمکاران را سیاه خواهد کرد.
«صِبۡغَةَ ٱللَّهِ وَمَنۡ أَحۡسَنُ مِنَ ٱللَّهِ صِبۡغَةٗۖ وَنَحۡنُ لَهُۥ عَٰبِدُونَ» (قرآن، ۲:۱۳۸)
«يَوۡمَ تَبۡيَضُّ وُجُوهٞ وَتَسۡوَدُّ وُجُوهٞۚ […] وَأَمَّا ٱلَّذِينَ ٱبۡيَضَّتۡ وُجُوهُهُمۡ فَفِي رَحۡمَةِ ٱللَّهِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ» (قرآن، ۳:۱۰۶-۱۰۷)
«وُجُوهٞ يَوۡمَئِذٖ نَّاضِرَةٌ إِلَىٰ رَبِّهَا نَاظِرَةٞ وَوُجُوهٞ يَوۡمَئِذِۭ بَاسِرَةٞ» (قرآن، ۷۵:۲۲-۲۴)
برای نیکوکاران، این نشان سپید پاداش خواهد بود: زندگی جاوید در رحمت خدا.
جنبنده چگونه بیرون خواهد آمد؟ فرقان و مهدی
بنا بر آموزهای که در این سایت آمده، جنبنده خودبهخود بیرون نمیآید: او ثمرهی کار انسان است، آخرین مرحلهی فرقان. موسی، یاران و قومش فرقان را ساختند، اما به این آخرین مرحله نرسیدند.
در تفسیر طبری (جلد ۱)، واژهی «فرقان» را نخستین مفسران به رستگاری جاودان (نجاة)، و ابن عباس و مجاهد به راه برونرفت (مخرج) معنا کردهاند. پیروزی و رهایی از راه فرقان خواهد آمد.
«تِلۡكَ ٱلدَّارُ ٱلۡأٓخِرَةُ نَجۡعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوّٗا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَا فَسَادٗاۚ» (قرآن، ۲۸:۸۳)
این آخرین مرحله برای امت پیامبر محمد (درود و سلام خدا بر او و خاندانش) نگاه داشته شده است. نوادهی او، امام مهدی، با این دانش الهی خواهد آمد تا روح الهی را بیرون آورد و بشریت را رهایی بخشد.
بهطور خلاصه
- جنبندهی زمین چیست؟ آفریدهای که در قرآن (۲۷:۸۲) از او خبر داده شده، از زمین بیرون میآید و با مردم سخن میگوید.
- او کیست؟ بنا بر نظر شیخ شریف علی دانی، روح خدا (روح) که تجسم یافته، همان «حجابی» که خداوند از پس آن با انسانها سخن میگوید. او خدا نیست، بلکه آفریدهای از آفریدگان خداست.
- چه خواهد کرد؟ ابلیس را خواهد کشت، سپس با عصای موسی و انگشتر سلیمان مؤمنان و کافران را نشان خواهد زد.
- چگونه بیرون خواهد آمد؟ از راه فرقان، که او آخرین مرحلهی آن است، همراه با امام مهدی.
برای مطالعهی بیشتر
- آخرین مرحله – روح خدا – جنبنده: نوشتهی کامل، با همهی آیات.
- معنای «فرقان» در قرآن
- خبر بزرگ: روح خدا و روز حق.
- ماشین نبوت
در ویدیو: