ساعت در قرآن و نشانههایش: آیا پایان جهان است؟

بسیاری گمان میکنند «ساعت» که در قرآن از آن خبر داده شده، پایان جهان یا روز رستاخیز است. اما خود قرآن این دو را از هم جدا میکند.
این نوشته، بر پایهی آیات و حدیثهایی که در این سایت آمده، خلاصه میکند که ساعت بنا بر آموزهی شیخ شریف علی دانی چیست و نشانههایش کدام است.
⏱ زمان مطالعه: حدود ۵ دقیقه
فهرست
آیا به راستی میدانیم ساعت چیست؟
خود قرآن این پرسش را مطرح میکند. خداوند (سبحانه و تعالی) در پایان سورهی جاثیه میفرماید:
«وَإِذَا قِيلَ إِنَّ وَعۡدَ ٱللَّهِ حَقّٞ وَٱلسَّاعَةُ لَا رَيۡبَ فِيهَا قُلۡتُم مَّا نَدۡرِي مَا ٱلسَّاعَةُ إِن نَّظُنُّ إِلَّا ظَنّٗا وَمَا نَحۡنُ بِمُسۡتَيۡقِنِينَ» (قرآن، ۴۵:۳۲)
این آیه نشان میدهد که مردم دربارهی ساعت (الساعة) جز گمان ندارند، و به اندیشیدن دربارهی حقیقت آن فرا میخواند.
آیا ساعت همان رستاخیز است؟
خداوند در سورهی مریم گمراهان را به دو چیز جداگانه هشدار میدهد:
«قُلۡ مَن كَانَ فِي ٱلضَّلَٰلَةِ فَلۡيَمۡدُدۡ لَهُ ٱلرَّحۡمَٰنُ مَدًّاۚ حَتَّىٰٓ إِذَا رَأَوۡاْ مَا يُوعَدُونَ إِمَّا ٱلۡعَذَابَ وَإِمَّا ٱلسَّاعَةَ فَسَيَعۡلَمُونَ مَنۡ هُوَ شَرّٞ مَّكَانٗا وَأَضۡعَفُ جُندٗا» (قرآن، ۱۹:۷۵)
اگر ساعت همان رستاخیز بود، این آیه به دو دلیل معنایی نداشت.
- روز رستاخیز خود برای گمراهان عذاب است (قرآن، ۳۹:۶۸؛ ۲:۱۷۴). گفتنِ «یا عذاب، یا رستاخیز» مانند آن است که بگوییم «یا عذاب، یا عذاب».
- همهی مردم رستاخیز را خواهند دید. طولانی کردن عمر کسی برای آنکه آن را ببیند بیهوده است، زیرا در آن روز همه مرده و سپس زنده شدهاند (قرآن، ۲۳:۱۵-۱۶).
سورهی یوسف نیز همین تمایز را میگذارد:
«أَفَأَمِنُوٓاْ أَن تَأۡتِيَهُمۡ غَٰشِيَةٞ مِّنۡ عَذَابِ ٱللَّهِ أَوۡ تَأۡتِيَهُمُ ٱلسَّاعَةُ بَغۡتَةٗ وَهُمۡ لَا يَشۡعُرُونَ» (قرآن، ۱۲:۱۰۷)
پس ساعت یک چیز است و رستاخیز چیزی دیگر.

حدیثها دربارهی ساعت چه میگویند؟
حدیثها نشان میدهند که هنگامی که ساعت فرا رسیده باشد زندگی ادامه خواهد یافت. پیامبر (درود و سلام خدا بر او و خاندانش) فرمود:
«اگر ساعت برپا شود و در دست یکی از شما نهال خرمایی برای کاشتن باشد، آن را بکارد» (بخاری، الأدب المفرد، شمارهی ۴۷۹)
درخت خرما تنها چند سال پس از کاشته شدن میوه میدهد. کاشتن آن در روز رستاخیز هیچ معنایی ندارد. معنای این حدیث آن است که هنگامی که ساعت فرا رسد، زندگی ادامه خواهد یافت و میوههای این نخل سودمند خواهد بود.
حدیث دیگری که در تفسیر ابن کثیر دربارهی آیهی ۷:۱۸۷ آمده، این را تأیید میکند:
«در حالی که ساعت در میان مردم در جوشش است، مرد حوضش را تعمیر میکند، مرد چارپایانش را آب میدهد، مرد کالایش را در بازار میگستراند» (تفسیر ابن کثیر، ذیل آیهی ۷:۱۸۷)
پس ساعت چیست؟
بنا بر آموزهای که در این سایت آمده، قرآن سه نشانه به دست میدهد.
- ساعت یک دانش است. «وَإِنَّهُۥ لَعِلۡمٞ لِّلسَّاعَةِ» (قرآن، ۴۳:۶۱).
- ساعت نام دیگری دارد: امر خدا. تفسیر جلالین واژهی «امر» را در آیهی ۱۶:۱ چنین شرح میدهد: «آن ساعت است».
- ساعت یک بار پیش از این آمده است. «أَتَىٰٓ أَمۡرُ ٱللَّهِ فَلَا تَسۡتَعۡجِلُوهُۚ» (قرآن، ۱۶:۱). فعل در زمان گذشته است.
پس ساعت نه پایان جهان است و نه رستاخیز. از نظر شیخ شریف علی دانی، ساعت همان فرقان است که به موسی داده شد (قرآن، ۲:۵۳): دانشی و کاری که باید به انجام رسد، و کتابهای سیرهی پیامبر آن را «ماشین نبوت» (آلة النبوّة) مینامند. در زمان موسی آمد و در آخرالزمان باز خواهد گشت.
نشانههای ساعت کدام است؟
متنهایی که در این سایت آمده، ساعت را به دو نشانهی بزرگ پیوند میدهند.
۱. آمدن مهدی. پیامبر (درود و سلام خدا بر او و خاندانش) فرمود:
«ساعت برپا نمیشود تا آنکه یکی از ما [مهدی] برخیزد: برپاکنندهی حق» (وسائل الشیعه، جلد ۷، صفحهی ۳۲۵، حدیث ۶)
مهدی صاحب الزمان و صاحب الامر نامیده میشود: اوست که دانش ساعت را خواهد آورد.
۲. بیرون آمدن جنبندهی زمین.
«أَخۡرَجۡنَا لَهُمۡ دَآبَّةٗ مِّنَ ٱلۡأَرۡضِ تُكَلِّمُهُمۡ أَنَّ ٱلنَّاسَ كَانُواْ بِـَٔايَٰتِنَا لَا يُوقِنُونَ» (قرآن، ۲۷:۸۲)
بنا بر این سایت، جنبنده ثمرهی ساعت است: آخرین مرحلهی آن. او مؤمنان را از کافران جدا خواهد کرد، و چهرهی گروهی سپید و چهرهی گروهی دیگر سیاه خواهد شد (قرآن، ۳:۱۰۶-۱۰۷).
بهطور خلاصه
- آیا ساعت پایان جهان است؟ نه. قرآن آن را از عذاب و رستاخیز جدا میکند (۱۹:۷۵؛ ۱۲:۱۰۷)، و حدیثها نشان میدهند که در هنگام ساعت زندگی ادامه خواهد یافت.
- ساعت چیست؟ بنا بر نظر شیخ شریف علی دانی، دانشی است (۴۳:۶۱) که امر و فرقان نیز نامیده میشود و پیش از این در زمان موسی آمده است.
- نشانههایش کدام است؟ آمدن مهدی، صاحب الزمان، و سپس بیرون آمدن جنبندهی زمین (۲۷:۸۲).
برای مطالعهی بیشتر
- «ساعت» در قرآن به چه معناست؟
- ساعت و امر خدا در پیوند با مهدی
- مهدی در قرآن: دانش ساعت و امر خدا
- جنبندهی زمین (دابّة الأرض) در قرآن و حدیث
در ویدیو: